Oś Świata/Oś świata Jacka Strzemiecznego

Ocenianie opisowe ma także pomagać uczniom się uczyć – Jacek Strzemieczny

05.08
2014

Ocenianie bieżące w formie oceniania opisowego daje uczniom i nauczycielom szansę na szersze stosowanie w szkole oceniania pomagającego się uczyć.

xxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxx

Uwaga! Wpis ten jest wpisem, który oryginalnie pojawił się 5 sierpnia a stronie OśŚwiata blog zespołowy „Ocena opisowa”. Ewentualne komentarze proszę umieszczać właśnie po wpisem na blogu „Ocena opisowa” . Jednocześnie, zainteresowanych szerszą dyskusją o ocenianiach bierzącym, opisowym, kształującym i generalnie „pomagającym się uczyć” zapraszamy w to właśnie miejsce. Znajdziecie tam wartościowe wypowiedzi nauczycieli praktyków. Jeśli sami jesteście nauczycielami z doświadczeniem celowego stosowania oceniania kształtującego i jesteście gotowi podzielić się własnymi doświadczeniami, to prosimy o przesyłąnie ich na dares osswiata@ceo.org.pl .

xxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxx

Do tej chwili, większości ocenianie – także w zakresie codziennego, nauczycielskiego bieżącego oceniania kojarzy się ze stawianiem stopniu, które podsumowują uczenie się ucznia. Taki też jest wydźwięk jeszcze obowiązujących, a pamiętających czasy ministra Kuberskiego zapisów rozporządzenia o ocenianiu.

MEN przygotował projekt zmian w Ustawie Oświatowej (mają wejść w życie jeszcze w roku 2014), które w tej sprawie wprowadza proste i swoim rozmiarem małe zmiany. Niosą one jednak doniosłe potencjalne konsekwencje. Potencjalne, bo zależą od tego czy nauczyciele będą chcieli i potrafili wprowadzić do swojej praktyki nową formę oceniania bieżącego opartego o koncepcje oceniania kształtującego i pomagającej się uczyć informacji zwrotnej.

Nowa Ustawa wskazuje, że ocenianie bieżące ma służyć nie tylko, jak dotychczas „informowaniu ucznia o poziomie jego osiągnięć edukacyjnych i jego zachowaniu oraz o postępach w tym zakresie”, ale także „udzielać uczniowi pomocy w nauce w postaci informowania go o tym, co zrobił dobrze, co i jak powinien poprawić” (link do projektu http://men.gov.pl/index.php/1289-warunki-i-sposoby-oceniania-projekt-nowelizacji-ustawy-o-systemie-oswiaty-trafia-do-konsultacji-spolecznych). To od końca lat dziewiędziesiątych powszechny postulat w światowej edukacji opartej o badania naukowe.

Po drugie w edukacji wczesnoszkolnej (w klasach 1-3) ma nastąpić całkowite odejście od oceniania stopniami, na rzecz oceny opisowej. Do tej chwili, formalnie wymóg dotyczył jedynie ocen końcowych. W ocenianiu bieżącym można było dalej stawiać stopnie (lub oceniać w skali).

W tym miejscu warto wyjaśnić, że ocena opisowa może być oceną podsumowującą pracę ucznia i praktycznie niczym się od ubogiej w informacje oceny stopniem nie różnić. Może też być oceną kształtującą informującą ucznia w sposób dla niego zrozumiały „jak się zbliżył do postawionego przed nim kryteriów sukcesu” czyli praktycznie „co zrobił dobrze, co i jak ma poprawić, jak się ma dalej uczyć”.

W projekcie nowelizacji ustawy czytamy, że począwszy od klasy IV szkoły podstawowej: „oceny bieżące i śródroczne oceny klasyfikacyjne z obowiązkowych i dodatkowych zajęć edukacyjnych oraz śródroczna ocena klasyfikacyjna zachowania są ustalane według skali i w formach przyjętych w danej szkole lub w formie opisowej”. Więc mamy tylko możliwość i usankcjonowanie tego, że niektórzy nauczyciele coraz częściej w pracy z uczniami stosują także ocenianie kształtujące.

Nasze (Centrum Edukacji Obywatelskiej i prowadzonego razem z Polsko-Amerykańską Fundacją Wolności programu Szkoła Ucząca Się) zainteresowanie ocenianiem kształtującym i informacją zwrotną, wynikają ze znaczenia jakie te dwie koncepcje mają w efektywnym uczeniu się (wpływ na osiągnięcia uczniów). Fundamentalne jest stwierdzenie, że żadna zmiana edukacyjna nie będzie znacząca, a reforma nie uda się, jeśli nie poprawi się jakość nauczania. Ocenianie kształtujące i informacja zwrotna są podstawowymi elementami każdego nauczania. I dzieje się tak niezależnie od tego, czy nauczyciel jest tego świadomy czy nie. Chociaż, to że jest świadomy będzie służyć nauczaniu.

Chcę w tym miejscu, choć śladowo, przywołać rozważania teoretyczne i badania naukowe, które powyższe opinie uzasadniają. Koncepcja „rdzenia nauczania” autorstwa Richarda Elmore. Mamy tylko trzy sposoby, aby poprawić uczenie się uczniów: poprawić jakość nauczanych treści, poprawić umiejętności i wiedzę nauczycieli, jak wybranych treści nauczać, poprawić stopień aktywnego uczenia się uczniów. Te trzy wymiary tworzą „rdzenia nauczania” i są ze sobą ściśle związane. Improving the Instructional Core; Harvard University, School of Education, 2008. Aktywność uczniów w dużym zależy stopniu od tego, czy poprzez odpowiednie informacje zwrotne nauczyciel zaangażuje ich w uczenie się.

Teraz badania. Ocenianie kształtujące ma wyjątkowo wysoki wpływ na osiągnięcia uczniów (Looney J. Formative assessment; improving learning in secondary classrooms, OECD Paryż 2005, polskie wydanie Ocenianie kształtujące w szkole średniej CODN 2006. Inside the Black Box, Black i Wiliam; Phi Delta Kappan 1998. To właśnie od opublikowania badań tych autorów prowadzonych na zamówienie brytyjskiego towarzystwa badań edukacyjnych (Assessment Group of the British Educational Research Association) w światowej oświacie zaczęto oczekiwać oceniania kształtującego i pomagajacej się uczyć informacji zwrotnej. W Stanach Zjednoczonych National Research Council w roku 1999 opublikował klasyczny raport „How People Learn”, a w roku 2006 „How Students Learn” w obu opdkreślając fundamentalne znaczenie w nauczaniu oceniania kształtującego. Oba raporty można łatwo ściągnąć z internetu ze strony National Research Council. Bardzo polecam choć publikacje jedynie w języku angielskim. W roku 2009 John Hattie w analizie 800+ metaanaliz edukacyjnych (Visible Learning: A Synthesis of Over 800 Meta-Analyses Relating to Achievement) przypisuje informacji zwrotnej jeden z najwyższych z możliwych wpływów na osiągnięcia uczniów (d = 0,73 – co jest najwyższą interwencją po stronie nauczyciela. Na podstawie 23 metaanaliz podsumowujących 1787 badań naukowych). Informacja zwrotna okazuje się koniecznym elementem wszystkich wysoko efektywnych strategii nauczania. Tak twierdzi Helen Timperley w krótkiej publikacji poświęconej informacji zwrotnej („Feedbeck” w opacowaniu zbiorowym Hattie i Anderman: International Guide to Student Achievement Routledge 2013 s.402).

Jacek Strzemieczny
Szkoła Ucząca Się

Comments are closed.