Oś Świata/Moja oś świata

Myślenie pojęciowe

06.10
2019

Zadaniem nauczyciela jest nie tylko uczenie uczniów faktów i umiejętności, ale również głębokiego rozumienia świata i zjawisk.

Sama wiedza i umiejętności są jak patrzenie na las od jego środka, łatwo dostrzec szczegóły, ale trudno zobaczyć całość. Aby uczniowie mogli mieć wgląd w całość, muszą „unieść się” w powietrze i zobaczyć las z góry. Muszą mieć szansę na uogólnienia, podsumowania i wyciąganie wniosków.

Aby pomóc uczniom przejść od powierzchniowego do głębokiego uczenia się, możemy zadać najpierw samemu sobie trzy pytania, a następnie tak pokierować lekcją, aby sami uczniowie też umieli odpowiedzieć na te pytania:

  1. Co stanowi centrum zagadnienia, co jest najważniejsze?
  2. Jakie są połączenia pomiędzy prezentowanymi zagadnieniami?
  3. Jakie są możliwości wykorzystania i zastosowania wiedzy i umiejętności?

Takie myślenie o lekcji ma na celu uczenie głębokiego zrozumienia, tworzenia połączeń i wzorców.

Przedstawię trzy sposoby promowania myślenia pojęciowego uczniów.

  1. KATEGORYZACJA

Polega na:

  • tworzeniu kategorii,
  • sortowaniu/przyporządkowywaniu do kategorii,
  • podawaniu przykładów charakterystycznych dla danej kategorii,
  • opisie cech stworzonych kategorii.

Na przykład uczniom w klasach młodszych można przedstawić kilkanaście przedmiotów i poprosić o podzielenie je na grupy charakteryzujące się podobnymi elementami.

W pedagogice Montessori widziałam pomoc dydaktyczną w postaci różnych brył w różnych kolorach i rozmiarach. Zadaniem ucznia było stworzenie z tych brył kategorii, nazwanie i opisanie ich.

  1. PODOBNE I RÓŻNE

Polega na szukaniu podobieństw lub różnic pomiędzy pojęciami, elementami, zagadnieniami.

Można na przykład przedstawić kilka elementów i zapytać uczniów, które z nich i w czym są podobne do wyznaczonego. Tak samo można zapytać,  czym one się różnią od wyznaczonego.

Widziałam kiedyś na konferencji sposób na wprowadzanie pojęcia liczby pierwszej. Nauczyciel w dwóch kolumnach napisał liczby (w pierwszej liczby złożone, a w drugiej pierwsze), po czym zapytał uczniów, czym różnią się liczby z drugiej kolumny od liczb z pierwszej. Uczniowie mieli szansę sami dojść do definicji liczby pierwszej.

Więcej przykładów ilustrujących zastosowanie KATEGORYZOWANIA i PODOBNE I RÓŻNE:

  • Poproś uczniów, aby posortowali do dwóch kategorii przykłady wielokątów i figur nie będących wielokątami.
  • Przekaż uczniom przykłady migracji i poproś ich o znalezienie ich wspólnych cech, a następnie poproś o dokończenie zdania: „Migracja następuje wtedy, gdy _____”.
  • Przedstaw uczniom koncepcję malarstwa impresjonistycznego i poproś ich o podanie własnych przykładów lub wskazanie wśród przedstawionych obrazów przykładów malarstwa impresjonistycznego.
  • Omawiając ruchy obywatelskie, możesz poprosić uczniów o znalezienie wspólnych ich cech lub różnic pomiędzy ruchami obywatelskimi a innymi. Pomaga to w zrozumieniu pojęć: protest i prawo.
  • Możesz zaprojektować działania wymagające od uczniów łączenia koncepcji. Pomaga w tym tworzenie map myślowych. Na przykład dla tematu zrównoważonego rozwoju, można poprosić, aby uczniowie ułożyli w pewnym porządku pojęcia. Następnym krokiem będzie utworzenie połączeń między tymi pojęciami z wyjaśnieniem swojego myślenia przy pomocy wcześniej zdobytej wiedzy.
  • Poproś uczniów, aby wybrali dla siebie pewną koncepcję, którą będą reprezentować, a następnie w małych grupach ją przedstawili. Kolejnym krokiem jest szukanie podobieństw w koncepcjach podczas pracy w tych samych lub innych grupach.
  • Przedstaw uczniom opisy działalności innowatorów społecznych i poproś ich o znalezienie podobieństw i różnic. Na koniec uczniowie połączeni w grupy mogą napisać notatkę: „Jak twórcy zmian pokonują wyzwania?”

 

  1. ZASTOSOWANIE

Jeśli uczniowie zrozumieją i utworzą powiązania między pojęciami, możemy postarać się o znalezienie ich zastosowań. Pozwala to uczniom zobaczyć znaczenie tego, czego się uczą zarówno w bliskim, jak i dalekim kontekście.

Przykłady:

  • Przedstaw uczniom nową sytuację i poproś, aby na podstawie tego, czego się nauczyli, opracowali możliwe drogi rozwiązania lub skutki, jakie ta sytuacja może przynieść. Na przykład jeśli nauczasz o kampanii wrześniowej 1939 roku, to możesz zapytać, jak inaczej mogły potoczyć się losy wojny, gdyby Polacy podjęli inne decyzje.
  • Zainicjuj debatę na kontrowersyjny temat, na przykład: „Rośliny są najważniejszymi organizmami w ekosystemie”. Uczniowie na podstawie zdobytej wiedzy opracowują swoje stanowiska „za” i „przeciw” oraz prezentują je.
  • Możesz zaproponować uczniom przeczytanie krótkiego artykułu i znalezienie w nim dowodów na wybraną tezę. Na przykład: Czy autor w swoim artykule jest za….., jaki cytat w tekście o tym świadczy?
  • Przy temacie funkcji kwadratowej możesz pokazać uczniom zdjęcia mostów i zapytać, który z nich ma kształt wykresu funkcji kwadratowej.

Inspiracja artykułem Carla Marschala

https://www.edutopia.org/article/3-ways-boost-students-conceptual-thinking

 

 

Dodaj komentarz

avatar